حکمرانی داده | Data Governance
داده قابل اعتماد، مسئولیت روشن، تصمیمگیری قابل اتکا
وقتی داده وجود دارد،
اما نمی‌توان به آن اعتماد کرد
وجود داده در سامانه‌های سازمان به‌تنهایی به معنای قابل اعتماد بودن آن نیست.
توسعه داشبورد، خرید ابزار یا ایجاد یک زیرساخت جدید لزوماً مسئله اصلی را حل نمی‌کند. ابتدا باید مشخص باشد چه کسی درباره داده تصمیم می‌گیرد، قواعد استفاده چیست و مسئولیت هر مسئله بر عهده چه کسی است.
یک شاخص، تعریف‌های متفاوت
یک شاخص در واحدهای مختلف با تعریف‌های متفاوت محاسبه میشود و هر جلسه، دو عدد متفاوت به همراه دارد.
مسئول نامشخص برای خطاها
مسئول اصلاح یک خطای داده مشخص نیست و همین مسائل داده را بی‌پاسخ و تکرارشونده میکند.
دسترسی‌های بازبینی‌نشده
دسترسی افراد پس از تغییر مسئولیت‌های شغلی بازبینی نمی‌شود و با وظایف فعلی هماهنگ نمی‌ماند.
حکمرانی داده چه چیزهایی را روشن میکند؟
چهار موضوع اصلی، پایه حکمرانی داده در سازمان هستند.
مالکیت و مسئولیت داده
برای هر حوزه داده مشخص میشود چه کسی مالک داده است، چه فرد یا واحدی مسئول پیگیری مسائل است و اختلافها از چه مسیری باید حل‌وفصل شوند.
تعریف مشترک داده و شاخص‌ها
مفاهیمی مانند «مشتری فعال»، «فروش خالص» و «درآمد» باید تعریف، فرمول، منبع و قواعد محاسبه مشخص و مورد توافق داشته باشند.
کیفیت و رسیدگی به خطاها
معیارهای کیفیت، روش شناسایی مغایرت و مسئول اصلاح مشخص میشوند تا مشکلات داده قابل اندازه‌گیری، پیگیری و اصلاح باشند.
دسترسی و استفاده
مشخص میشود چه افرادی، با چه سطح دسترسی و برای چه منظوری می‌توانند از داده استفاده کنند و درخواست، تأیید، بازبینی و لغو دسترسی چگونه انجام میشود.
داده زمانی ارزشمند است که بتوان به آن اعتماد کرد
اگر دادههای سازمان در تصمیمگیری، گزارش‌دهی، هوش تجاری یا راهکارهای هوش مصنوعی نقش دارند، حکمرانی داده باید بخشی از معماری آن‌ها باشد؛ نه اقدامی جداگانه پس از ایجاد زیرساخت.
حکمرانی، جایگزین زیرساخت نیست
حکمرانی داده قرار نیست جای هوش تجاری یا هوش مصنوعی را بگیرد. قواعدی را مشخص میکند که استفاده از این راهکارها را قابل اتکا و قابل پیگیری میکنند.
پیش از آنکه یک KPI در داشبورد نمایش داده شود، باید تعریف، فرمول، منبع و مالک آن مشخص باشد.
مشاهده خدمات هوش تجاری
تجمیع دادههای سازمان باید با شناخت منابع، تعیین مالکیت و تنظیم دسترسی همراه باشد.
مشاهده خدمات دریاچه داده
هوش مصنوعی سازمانی
استفاده از اسناد و دادههای داخلی در راهکارهای هوش مصنوعی نیازمند قواعد مشخص برای منابع مجاز، سطح دسترسی و مسئولیت بازبینی خروجی است.
مشاهده راهکارهای هوش مصنوعی
خروجی حکمرانی داده باید قابل استفاده باشد
حکمرانی داده زمانی ارزش عملی پیدا میکند که قواعد آن به خروجی‌هایی مشخص، قابل اجرا و قابل پیگیری تبدیل شوند.
نقشه مالکیت و مسئولیت داده
مالک هر حوزه داده، مسئولان نگهداری و کنترل کیفیت و مسیر ارجاع مسائل در این نقشه مشخص میشوند.
واژه‌نامه داده و شناسنامه شاخص‌ها
تعریف مفاهیم و KPIها، فرمول محاسبه، منبع داده، دوره به‌روزرسانی و مسئول تأیید در یک مرجع مشترک ثبت میشود.
قواعد کیفیت و پیگیری مغایرت‌ها
معیارهای کیفیت، حدود پذیرش و روش کنترل داده مشخص میشوند و هر مغایرت با مسئول رسیدگی، وضعیت اصلاح و نتیجه بررسی قابل پیگیری خواهد بود.
ماتریس دسترسی و قواعد استفاده
سطح دسترسی نقش‌های سازمانی به داده‌ها، شرایط درخواست و تأیید و همچنین بازبینی و لغو دسترسی مشخص و قابل اعمال میشود.
چهار نشانه که سازمان به حکمرانی داده نیاز دارد
01
یک شاخص، چند عدد متفاوت
واحد فروش و مالی در یک جلسه مدیریتی دو عدد متفاوت برای «درآمد» ارائه میکنند. مسئله ممکن است از تفاوت در زمان ثبت فروش، تخفیف، وصول یا سفارش‌های لغوشده ناشی شود.
02
خطاهایی که دوباره برمی‌گردند
کدهای تکراری مشتری یا اطلاعات ناقص به‌صورت دستی اصلاح میشوند، اما در نوبت بعد دوباره ظاهر میشوند.
03
دسترسی‌هایی که با سمت هماهنگ نیستند
با تغییر سمت یا جابه‌جایی کارکنان، دسترسی‌های قبلی ممکن است فعال بمانند؛ افراد جدید هم برای دریافت اطلاعات مورد نیاز به پیگیری فردی وابستهاند.
04
تغییراتی که اثرشان مشخص نیست
تغییر یک فیلد در سامانه عملیاتی یا اصلاح منطق محاسبه میتواند داشبوردها، مدل‌های تحلیلی و راهکارهای هوش مصنوعی را تحت تأثیر قرار دهد.
خروجی حکمرانی داده باید قابل استفاده باشد
حکمرانی داده زمانی ارزش عملی پیدا میکند که قواعد آن به خروجی‌هایی مشخص، قابل اجرا و قابل پیگیری تبدیل شوند.
Metadata
Metadata اطلاعاتی است که داده را توصیف میکند؛ مانند تعریف کسب‌وکاری، نوع فیلد، منبع، مالک، دوره به‌روزرسانی و سطح حساسیت.
Data Catalog
Data Catalog مرجعی برای جست‌وجو و شناخت مجموعه‌های داده سازمان است. کاربر میتواند داده مناسب را پیدا کند و تعریف، مالک، منبع، زمان به‌روزرسانی و شرایط دسترسی آن را بررسی کند.
Data Lineage
Data Lineage مسیر حرکت و تبدیل داده را از منبع تا مصرف‌کننده نشان میدهد. این مسیر هنگام بررسی مغایرت‌ها یا ارزیابی اثر تغییرات، امکان ردیابی وابستگی‌های داده را فراهم میکند.
حکمرانی داده در تمام چرخه عمر داده
قواعد داده نباید فقط هنگام تحلیل یا مصرف آن تعریف شوند. از زمان ایجاد و دریافت تا نگهداری، استفاده و پایان عمر داده، مسئولیتها و محدودیت‌ها باید روشن باشند.
ایجاد و دریافت
منبع، مسئول ثبت و معیارهای پذیرش داده مشخص میشوند و قواعد مربوط به فیلدهای ضروری، قالب مقادیر و رکوردهای تکراری تعیین میشوند.
نگهداری و به‌روزرسانی
مسئول نگهداری، دوره به‌روزرسانی و نحوه رسیدگی به تغییرات مشخص میشود تا مصرف‌کننده بداند داده چه زمانی به‌روزرسانی شده و برای چه کاربردی مناسب است.
استفاده و اشتراک‌گذاری
هدف استفاده، مجوزها و محدودیت‌های اشتراک‌گذاری داده مشخص میشوند و قواعد لازم برای استفاده از اطلاعات در داشبورد، تحلیل یا راهکارهای هوش مصنوعی تعریف میشوند.
بایگانی و پایان استفاده
مدت نگهداری، شرایط بایگانی و روش حذف داده بر اساس نیاز سازمان و الزامات مرتبط تعیین میشود و پیش از حذف، وابستگی داده به فرایندها و راهکارهای فعال بررسی خواهد شد.
حکمرانی داده، مرحله‌به‌مرحله
حکمرانی داده نباید به مجموعه‌ای از مستندات تبدیل شود که در فرایندهای واقعی سازمان کاربردی ندارند. دامنه را محدود شروع می‌کنیم و کنترل را به عملیات وصل می‌کنیم.
ارزیابی وضعیت موجود
تعیین مسئولیتها و قواعد
پیاده‌سازی کنترل‌ها
پذیرش و پایش مستمر
حکمرانی داده یک مسئولیت مشترک است
اجرای موفق حکمرانی داده به همکاری کسبوکار و فناوری اطلاعات نیاز دارد.
مدیران و مالکان داده
اولویت‌ها و قواعد استفاده از داده را تعیین و تعاریف مشترک، معیارهای کیفیت و تصمیم‌های مرتبط با اختلاف میان واحدها را تأیید میکنند.
کارشناسان کسبوکار
معنای داده و کاربرد آن در فرایندهای سازمان را مشخص میکنند، مغایرت‌ها را شناسایی کرده و در کنترل کیفیت و اصلاح تعاریف مشارکت دارند.
تیم فناوری اطلاعات
قواعد مصوب را در سامانهها پیاده‌سازی میکند و مسئولیت اجرای کنترلهای فنی، اعمال دسترسیها و ثبت مسیر انتقال و تغییر داده را بر عهده دارد.
مرجع هماهنگی و تصمیمگیری
مسائل مشترک میان واحدها را پیگیری میکند، اختلاف‌های حل‌نشده را به تصمیم می‌رساند و اجرای مصوبات را بررسی میکند.
درخواست دمو و ارزیابی تخصصی
برای بررسی فنی وضعیت دادههای سازمان و دریافت نقشه راه اجرایی، فرم زیر را تکمیل نمایید.
"*" فیلدهای الزامی را نشان می دهد
پرسش‌های متداول حکمرانی داده
پاسخ به سوالات پرتکرار درباره حکمرانی داده
حکمرانی داده چیست و چه تفاوتی با مدیریت داده دارد؟
حکمرانی داده، مسئولیت تصمیمگیری و قواعد مربوط به تعریف، کیفیت، دسترسی و استفاده از داده را مشخص میکند. مدیریت داده، فعالیتهای اجرایی مانند ذخیرهسازی، انتقال، پردازش و نگهداری را پوشش میدهد. این دو به یکدیگر وابستهاند. قواعد حکمرانی باید در فعالیتهای مدیریت داده اجرا شوند و نتایج اجرا نیز مبنای بازبینی قواعد قرار گیرند.